«ԲՅՈՒՐ ԱՆԳԱՄՎԱ ԴՈՒ ՓՈ՛ՐՁ ՈՒՆԵՍ ԸՆՁՅՈՒՂՎԵԼՈՒ», Ա՛ԶԳ ԻՄ ՓԱՌԱՊԱՆԾ …
Հայոց հնագույն ավանդույթների ու տոների շարքում բոլորիս հոգեհարազատ՝ Նախնիների հիշատակի օրն է այսօր՝ «Քաղոց ամսվա Վարագ օրը՝ Անմեռաց Տոնը՝ Տոհմի, Տան ու Օջախի Տոնը», ինչպես հիշեցնում է Քուրմ Յարութ Առաքելյանը:
Անմահացած Նախնիների և, միաժամանակ, իրենց զավակների՛ մեջ Անմահություն գտած Նախնիների տոնն է:
Վաղնջական ժամանակներից ի վեր, Ծառը Կյանքի ու նաև՝ Մարդո՛ւ խորհրդանիշն է՝ իր Արմատներով (Մարդն՝ իր նախնիներով) ու Ճյուղերով՝ Ընձյուղներով (Զավակներով), ինչպես և՝ իր Պտուղներով (գործերով)…
Յուրաքանչյուրն իր արմատներո՛վ է սնվում, հզորանում:
Արմատներով Հողի ընդերքից իր սնունդն ու ջուրն է ստանում Ծառը և Երկնքից՝ Արևից, իր կյանքի, գոյության համար անհրաժեշտ լույսը, ջերմությունն ու ցողը…
Իր բազմահազարամյա պատմության ընթացքում, Ծառից բացի Կացնի խորհրդանիշն է նաև կիրառել մեր ազգը:
Հնագույն շրջանում՝ որպես «Երկինքը Երկրից «հատող-բաժանող» խորհրդանշական գործիք»՝ Դիցի ձեռքին («Կումարբիի շարքը»), հետագայում՝ իբրև յուրայինի (մերձավորի) կողմից հասցված վնաս՝ «Կացինին կոթը մեզմէ է»՝ ինչպես գրում էր Լևոն Շանթը…
Ազգի ցավով մորմոքված բանաստեղծուհին՝ Սիլվա Կապուտիկյանն իմաստուն տողերով հիշեցնում էր նաև «կացնի հարվածներից» ինքնապաշտպանության անհրաժեշտությունն ու միջոցը…
ԿԱՑԻՆՆ ՈՒ ԾԱՌԸ
Ասում են, երբ փայտահատը՝ կացինն առած
Մոտենում է, որ ճյուղատի ծառը կանգուն,
Ծառն զգում է կացնի շունչը մահատարած,
Ծառն զգում է, ինչպես մա՛րդն է ահը զգում:
Ծառն զգում է… Եվ օրհասի իր բնազդով
Ճյուղերի մեջ, ճյուղերից ներս՝ լարված ցավից՝
Հավաքում է հյութերը ողջ, սաղմ ու ավիշ
Ու մղում վար, արմատնե՛րն է մղում տենդով:
Զո՜ւր են սրում կացինները, զո՜ւր են սրում,
Կարծում են, թե ա՛յդ ես, որ կաս՝ թույլ ու հլու:
Բյուր անգամներ ճյուղատել են քեզ դարերում,
Բյուր անգամվա դու փո՛րձ ունես ընձյուղելու…
Արցախի Հողի ամեն անկյունում Հայոց Սրբավայրերն ու Ուխտատեղիներն են՝ մեր հազարամյակների պատմության վկաները…
Ստորև լուսանկարում՝ Արցախի Վարանդա գավառի Սխտորաշեն գյուղի երկհազարամյա հսկա Սոսին է (Չինարին, Տնջրին), որին անդրադարձել ենք ամիսներ առաջ, առանձին գրառմամբ՝
