«ՎԱՂՎԱ ԱՐԵՎԻ ՀԱՎԱՏՈՎ»…
Ազգն իր ինքնությունը՝ ուրույն դիմագիծը պահպանում է իր արժեհամակարգով, մշակույթով:
Ուստի՝ ազգային մշակույթն ազգի գոյատևման ապահովման, ինքնապաշտպանության միջոցներից է՝ ազգային անվտանգության գրավականներից և պետության հզորացմանը նպաստող պայմաններից մեկը:
Փոխադարձաբար՝ երկրի, պետության հզորացումը նպաստում է ազգային մշակույթի ծաղկմանն ու բարգավաճմանը:
Ազգային արմատներից հեռացումն աղճատում է ազգային դեմքն ու նկարագիրը, ոգին ու կերտվածքը, ու ազգը դարձնում խոցելի՝ օտար, արտաքին ազդեցությունների, ձուլման-ուծացման վտանգի առջև…
Ինչպես զինվորն իր զենքով՝ գրողն՝ իր գրչով ու նկարիչն իր վրձնով է պայքարում՝ հանուն Հայրենիքի ու Նախնիներից ժառանգածի պահպանման:
Տարբեր դարաշրջաններում՝ քաղաքական իրավիճակի թելադրանքով, Հայոց ազգային անցյալի դեպքերին անդրադառնալով, «պատմության դասերի» վերհիշեցմամբ Հայ գրողները փորձել են պատմական դեպքերի ու գործող անձանց օրինակներով ոգեշնչելով՝ ազգի հարատևման «բանալիները» տալ:
Եվ ճակատագրական, բախտորոշ ժամանակաշրջաններում հիշեցրել՝
«Վա՛յ էն ազգին, որ չի՛ հավատում իր վաղվա Արևին» (Սերո Խանզադյանի խոսքերով):
Մոտ երեք տասնամյակ առաջ՝ 1991 թվականին հրատարակված «Շուշի» պատմավեպն սկսելով Մովսես Կաղանկատվացու հայտնի խոսքով՝ «Ճշմարտությունը չի՛ կարող ծածկված մնալ, և Լույսը՝ փակի տակ լինել», Ս. Խանզադյանն անդրադառնում է Արցախի՝ 18-րդ դարավերջի պատմությանը:
Շարունակելով մեր պատմավիպասանների ( Րաֆֆու, Ծերենցի, Մուրացանի, Դ. Դեմիրճյանի…) ավանդույթները՝ օրհասական պահին ազգի փրկության ելքը համարելով Ազգային հավաքական Կա՛մքն ու Հաղթանակի նկատմամբ Հավա՛տը, նա գրում է.
«Հույսը կորցնելը կորստաբեր է, ինչպես ճակատամարտում կորցնես սուրդ:
Վհատությունը փութացնում է անկումը:
Իմացե՛ք, հուսահատությունը տառապյալների կործանման գավազանն է:
Երբեք չընդունե՛ք նման չարիք:
Ամու՛ր եղեք հոգով ու, մանավանդ, ուժով» (Ս. Խանզադյան, «Շուշի»):
Հեղինակի խոսքերով՝ «ավազահատիկների նման ցրված»՝ ժամանակի զանազան պատմական վկայությունների, արձանագրությունների, հիշատակությունների, ազգագրական ու այլ նյութերի հիման վրա հյուսված «Ամեն մի գեղարվեստական գործ, այդ թվում պատմավեպը, պատասխան է այսօրվա հարցերին: Դա հանապազօրյա հաց է:
Այլապես այն պետք չէ ժողովրդին՝ ինչպես էլ ուզում է գրված լինի»:
