«ԻՄ ԱՆՈՒՆՍ Է՝ ՊԱՅՔԱ՛Ր, ԵՎ ՎԱԽՃԱՆՍ՝ ՀԱՂԹԱՆԱ՛Կ»…
«ԻՄ ԱՆՈՒՆՍ Է՝ ՊԱՅՔԱ՛Ր, ԵՎ ՎԱԽՃԱՆՍ՝ ՀԱՂԹԱՆԱ՛Կ»…
Վաղնջական ժամանակներից եկող պատվիրանը՝ «Ծանի՛ր զքեզ»՝ ինքնաճանաչումը, նաև «ցեղաճանաչումն» է՝ Գ. Նժդեհի խոսքով, որն անձի ինքնաճանաչումը բխեցնում է ցեղաճանաչումից, քանզի անհատին ծնող հավաքականության՝ ցեղի (ազգի) ընդհանրական հատկանիշների ազդեցությամբ է ձևավորվում անհատի հոգևոր կերտվածքը, աշխարհայացքը, արժեհամակարգը:
Նախնիների պատմությանն ու մշակույթին, հավատալիքներին, սխրագործություններին ու փորձություններին՝ Ցեղի Հավիտենական Ուժին հաղորդակից լինելով՝ «ցեղահաղորդությամբ»՝ իր Ազգի ուժով ու հանճարով է զորանում Մարդը, ամրանում ու դառնում անխոցելի…
Կարևորելով սերունդների միջև հոգևոր կապի, պատմական հիշողության պահպանման անհրաժեշտությունը, համոզված, որ սեփական ազգային արժեքների ճանաչմա՛մբ ժողովուրդը հոգեպես կփոխվի՝ մտավորականության, գրականության, նաև՝ հեղափոխական շարժումների միջոցով, Նժդեհը գրում է.
«Ցու՛յց տվեք ժողովրդին իր ցեղի արեւդեմքը, որ նա ինքնատեսությամբ բարձրացնէ իր խոնարհ ճակատը»…
Ազգի ճակատագրով մտահոգ յուրաքանչյուր Հայի ճամփաներն այսօր տանում են դեպի Պայքար ու Ընդվզում՝ ընդդեմ ներկայիս իրավիճակին հասցրած քաղաքականության ու նրա գործիչների:
«Հզորանալու մի իմաստուն ճիգ է Հայրենասիրությունը»,- գրել է Նժդեհը:
Ուստի՝ հզորանա՛նք Հայրենասիրությամբ ու՝ Հայրենատիրությամբ, ինչպես 19-րդ դարի սկզբին իրենց քնարով հորդորում էին հանճարեղ Սիամանթոն, Վարուժանը՝ բոցաշունչ խոսքով երգելով «Ցեղին սիրտը», զինելով Հայորդիների հոգին, միտքն ու բռունցքը:
Րաֆֆին ժամանակին հիշեցնում էր, որ մի լավ գիրք կարող է փրկել մի ամբողջ ազգ, նրա ճակատագիրը փոխել:
Եվ, Հայոց համար ողբերգական իրադարձություններով լի շրջանում ապրած տաղանդավոր Հայ բանաստեղծը՝ Խարբերդի նահանգի Ակն քաղաքում ծնված՝ Ատոմ Եարճանեանը՝ Սիամանթոն (1878-1915 թթ.) համիդյան կոտորածներից հետո, կանխազգալով հետագայի դեպքերը, փիլիսոփայության մեջ հայտնի՝ պատճառահետևանքային կապը հաշվի առնելով՝ երևույթների շղթայի հետևանքները՝ իր ազգին սպառնացող աղետը կանխելու նպատակով, ազգային ինքնագիտակցության էր կոչում ազգակիցներին՝ ոգեշնչելով Դյուցազնական Նախնիների օրինակով:
Փառաբանելով Հայոց անցյալի ու ներկայի Հերոսներին, Հայրենիքի, Հողի պաշտպաններին, նա փորձում էր իր քնարով փոխել հայրենակիցների՝ «մահվան դատապարտվածի» կրավորական հոգեբանությունը ու, նրանց քաջալերելով, Հայոց ազատապաշտ, Վահագնաշունչ ասպետների ոգով Պայքարի մարտակոչ էր հնչեցնում, Վրեժխնդրության կոչում ու մղում Հաղթանակներ կերտելու:
Համոզված, որ երգը պիտի արդար կռվի մղի իր հերոսներին, նա փորձում էր իր գրչով արթնացնել «Թմրած (մեռած) ողջերին» (Դանիել Վարուժանի բնորոշմամբ):
Հնագույն մեհյաններով զարդարված Բագրևանդյան բլուրների շուրջ գեղահասակ Արևորդիների կյանքը գովերգող Արիաշունչ բանաստեղծը՝ Հույսի ու Լույսի կենարար ճառագմամբ ռազմակոչն է պատգամում իր ազգին՝ կերտելով Նորօրյա Հայորդու Հզոր կերպարը.
«…Իմ անունս է՝ Պայքա՛ր, և վախճանս՝ Հաղթանա՛կ» (Սիամանթո, «Հայորդիները», «Դարերու վրեժ» Ժնև, 1902 թ.):
